Rəqəmsal Musiqi Distribusiyası və Publishing Xidmətləri Arasındakı Fərq Nədir?
Bu məqalədə rəqəmsal musiqi distribusiyası ilə Publishing xidmətləri arasındakı fərqlə tanış olacaqsınız; Master və Composition hüquqları arasındakı fərqdən tutmuş, musiqidən əldə olunan gəlirlərin idarə edilməsi və toplanmasına qədər. Əgər söz müəllifi, bəstəkar və ya sənətçisinizsə, bu fərqi bilmək əsərlərinizin hüquq və gəlirlərinin düzgün idarə olunması üçün vacibdir.
Rəqəmsal Musiqi Distribusiyası və Publishing Xidmətləri Arasındakı Fərq Nədir?
Musiqi sənayesində “rəqəmsal distribusiya”, “publishing”, “müəllif hüquqları”, “master” və “royalti” kimi terminlər tez-tez istifadə olunur. Lakin bu anlayışlar eyni şeyi ifadə etmir və hər biri musiqinin hüquq və gəlir zəncirinin fərqli bir hissəsinə aiddir.
Musiqiçilər, mahnı müəllifləri və bəstəkarlar arasında ən çox rast gəlinən yanlış təsəvvürlərdən biri budur ki, bir mahnının Spotify, YouTube Music və ya Apple Music-də yayımlanması həmin əsərlə bağlı bütün hüquq və gəlirlərin də avtomatik olaraq idarə edilməsi deməkdir.
Halbuki rəqəmsal distribusiya və Publishing iki fərqli xidmətdir.
Bu fərqi daha yaxşı başa düşmək üçün əvvəlcə bir musiqi əsərinin adətən bir neçə ayrı hüquqdan ibarət olduğunu bilməliyik.
---
Musiqi hansı hüquqlardan ibarətdir?
Sadə şəkildə musiqini iki əsas hissəyə ayırmaq olar:
1. Musiqi əsəri (Composition)
Bu, mahnının özüdür — sözlər, melodiya və əsərin musiqi quruluşu.
2. Səs yazısı (Sound Recording / Master)
Bu isə həmin əsərin ifa edilərək studiyada hazırlanmış və yayıma hazır olan konkret səs yazısıdır.
Məsələn, bir mahnının söz müəllifi, bəstəkarı və ifaçısı olduğunu düşünək.
Söz müəllifi mahnının sözlərinə, bəstəkar melodiyaya və musiqiyə, hazırlanmış səs yazısı isə master hüquqlarına bağlı hüquqlara malik ola bilər.
Buna görə də bir mahnı rəqəmsal platformalarda yayımlansa belə, həmin əsərin özünə — yəni Composition-a — aid hüquqların düzgün idarə edilməsi və gəlirlərin toplanması ayrıca məsələ olaraq qala bilər.
Məhz burada rəqəmsal distribusiya ilə Publishing arasındakı fərq əhəmiyyət qazanır.
---
Rəqəmsal musiqi distribusiyası nədir?
Rəqəmsal distribusiya (Digital Distribution) musiqi yazısının Spotify, Apple Music, YouTube Music və digər rəqəmsal yayım və striminq platformalarına göndərilməsi və həmin platformalardakı yayımının idarə olunması prosesidir.
Rəqəmsal distribusiyanın əsas diqqət mərkəzində adətən səs yazısı, yəni Master dayanır.
Rəqəmsal distribusiya şirkəti adətən aşağıdakı xidmətləri göstərə bilər:
- Musiqinin rəqəmsal platformalara göndərilməsi
- Reliz məlumatlarının idarə olunması
- Mahnının metadata məlumatlarının idarə edilməsi
- ISRC kimi identifikasiya kodlarının təyin edilməsi və ya idarə olunması
- Albom və single relizlərinin idarə edilməsi
- Müqavilənin şərtlərinə və xidmətin əhatə dairəsinə uyğun olaraq masterdan əldə edilən gəlirlərin toplanması
- Striminq və gəlir hesabatlarının təqdim edilməsi
- Rəqəmsal yayım ilə bağlı müəyyən məsələlərin idarə olunması
- Bəzi xidmətlərdə YouTube və Content ID ilə bağlı alətlərin təqdim edilməsi
Məsələn, bir müğənni mahnısını rəqəmsal distribusiya şirkəti vasitəsilə Spotify-da yayımladıqda, əsas məqsəd həmin səs yazısının platformaya çatdırılması və müqavilə çərçivəsində idarə olunmasıdır.
---
Music Publishing nədir?
Music Publishing və ya musiqi əsərinin hüquqlarının idarə edilməsi və kommersiya istifadəsindən gəlirlərin toplanması daha fərqli bir sahədir.
Publishing əsasən səs yazısının özündən deyil, musiqi əsərinin (Composition) özündən irəli gələn hüquqlarla bağlıdır.
Musiqi əsərində söz müəllifi və bəstəkarın hüquqları müxtəlif istifadə formaları zamanı yarana bilər. Konkret hüquqlar və gəlirlərin toplanması mexanizmləri isə ölkədən, istifadə növündən və tətbiq olunan qanunlardan asılı olaraq dəyişə bilər.
Publishing xidmətlərinə aşağıdakılar daxil ola bilər:
- Əsərlərin qeydiyyatı və məlumatlarının idarə olunması
- Hüquq sahiblərinin müəyyənləşdirilməsi
- Söz müəllifi və bəstəkar paylarının idarə edilməsi
- Composition ilə bağlı hüquq və gəlirlərin izlənilməsi
- Müvafiq hallarda əsərin istifadəsi üçün lisenziyaların idarə olunması
- Müxtəlif ölkələrdə və bazarlarda əsərlərdən istifadənin izlənilməsi
- Hüquqların kollektiv idarəetmə təşkilatları və digər müvafiq qurumlarla əməkdaşlıq
- Müqaviləyə və hər bir ərazidə qüvvədə olan qanunlara uyğun olaraq əsərin hüquqlarından yaranan royaltilərin toplanması və ödənilməsi
Buna görə də Publishing sadəcə bir mahnının Spotify-da yayımlanması demək deyil.
---
Fərqi sadə nümunə ilə izah edək
Tutaq ki, bir mahnının sözlərini bir müəllif yazıb, melodiyasını isə bəstəkar yaradıb. Daha sonra bir müğənni həmin əsəri ifa edib və səs yazısı hazırlanıb.
Burada ən azı iki fərqli hüquq sahəsi var:
Composition:
Söz müəllifi və bəstəkar tərəfindən yaradılmış mahnı və melodiya.
Master:
Müğənni və digər yaradıcı heyət tərəfindən hazırlanmış konkret səs yazısı.
İndi həmin mahnı Spotify-da yayımlanırsa, rəqəmsal distribusiya səs yazısının platformaya çatdırılması və oradakı yayımının idarə olunması ilə məşğul olur.
Lakin bu, avtomatik olaraq mahnının söz və melodiyasına aid bütün hüquqların da həmin kanal vasitəsilə idarə edildiyi və toplandığı anlamına gəlmir.
Composition-a aid hüquqların idarə olunması zamanı Publishing məsələsi ortaya çıxır.
---
Rəqəmsal distribusiya Publishing ilə eynidirmi?
Xeyr.
Bu iki sahə bir-biri ilə əlaqəli ola bilər, lakin eyni xidmət deyil.
Qısa şəkildə:
Rəqəmsal distribusiya| Publishing
Əsas diqqət Master üzərindədir| Əsas diqqət Composition üzərindədir
Səs yazısının platformalarda yayımlanması| Musiqi əsərinin hüquqlarının idarə olunması
Spotify, Apple Music, YouTube Music və s.| Söz müəllifi və bəstəkar hüquqları
Rəqəmsal relizin idarə olunması| Əsərin hüquqlarının idarə olunması və gəlirlərin izlənilməsi
Reliz metadata-sı və ISRC| Əsərin məlumatları və hüquq sahiblərinin payları
Müqaviləyə uyğun olaraq master gəlirləri| Müqavilə və qanunlara uyğun Composition royaltiləri
Əlbəttə, müxtəlif ölkələrdə musiqi hüquqlarının strukturu fərqli ola bilər. Həmçinin bəzi şirkətlər müqavilədən asılı olaraq bir neçə xidməti eyni vaxtda təqdim edə bilərlər.
---
Niyə bir musiqi əsərinin bir neçə gəlir mənbəyi ola bilər?
Musiqi sənayesində mühüm məqamlardan biri odur ki, bir əsər müxtəlif istifadə formalarından gəlir yarada bilər.
Məsələn, bir mahnı:
- Spotify-da yayımlana bilər;
- YouTube-da istifadə oluna bilər;
- televiziya proqramında səsləndirilə bilər;
- film və ya serialda istifadə oluna bilər;
- başqa bir müğənni tərəfindən ifa edilə bilər;
- başqa ölkədə kommersiya məqsədilə istifadə oluna bilər;
- və digər istifadə formalarında gəlir yarada bilər.
Bu istifadə formalarının hər birində hüquq və gəlir mexanizmləri fərqli ola bilər.
Buna görə də sadəcə audio faylın rəqəmsal platformaya yerləşdirilməsi əsərin bütün hüquqlarının tam şəkildə idarə edilməsi demək deyil.
---
Söz müəllifi və bəstəkarın bu prosesdə rolu nədir?
Söz müəllifi və bəstəkar əsasən Composition ilə bağlı hüquqlara malik ola bilərlər.
Bu xüsusilə vacibdir, çünki bir əsər müxtəlif müğənnilər tərəfindən dəfələrlə ifa oluna bilər, lakin mahnının özünə — yəni Composition-a — aid hüquqlar ilkin hüquq sahiblərinə məxsus olaraq qala bilər.
Əlbəttə, hüquqların kimə məxsus olması və payların necə bölünməsi müqavilələrdən, qeydiyyatlardan və tətbiq olunan qanunlardan asılıdır.
Bu səbəbdən söz müəllifi və bəstəkar üçün sadəcə “mahnım yayımlandı” demək kifayət deyil.
Onlar bilməlidirlər:
- Əsərin hüquq sahibi kimdir?
- Hər bir hüquq sahibinin payı nə qədərdir?
- Əsər harada qeydiyyatdan keçirilib?
- Əsərdən haralarda istifadə olunub?
- Bu istifadələrdən yaranan gəlirlər hansı kanallarla toplanmalıdır?
Məhz bu məqamlar hüquqların idarə olunması və Publishing sahəsində mühüm rol oynayır.
---
ISRC ilə Publishing məlumatları arasındakı fərq
Bəzən hüquq sahəsində qarışıqlıq yaradan məsələlərdən biri də səs yazısının və əsərin identifikasiya məlumatlarının fərqli olmasıdır.
ISRC adətən konkret səs yazısının identifikasiyası üçün istifadə olunur.
Composition isə hüquqların idarə olunması sistemlərində fərqli məlumat və identifikasiya vasitələri ilə qeydiyyata alına bilər.
Buna görə söz müəllifinin, bəstəkarın, hər bir hüquq sahibinin paylarının və əsərlə səs yazısı arasındakı əlaqənin düzgün qeyd olunması çox vacibdir.
Bu məlumatlar natamam və ya səhv olduqda hüquq sahibinin müəyyənləşdirilməsi və gəlirlərin toplanması daha çətin ola bilər.
---
Müğənninin Publishing xidmətinə ehtiyacı varmı?
Bu, müğənninin konkret əsərdəki rolundan asılıdır.
Əgər müğənni yalnız başqa bir müəllifin və bəstəkarın əsərini ifa edirsə və Composition-da mülkiyyət payı yoxdursa, onun hüquqi vəziyyəti söz müəllifi və ya bəstəkardan fərqli ola bilər.
Lakin müğənni mahnının sözlərini özü yazıb və ya musiqisini özü bəstələyibsə, o zaman həm səs yazısı, həm də Composition ilə bağlı hüquqlara malik ola bilər.
Bu səbəbdən hər bir sənətçi ilk növbədə konkret əsərdə hansı rola sahib olduğunu və hansı hüquqların ona məxsus olduğunu müəyyən etməlidir.
---
Publishing idarəçiliyi söz müəllifləri və bəstəkarlar üçün niyə vacibdir?
Musiqi sənayesində əsas çətinliklərdən biri odur ki, bir əsər dünyanın müxtəlif yerlərində istifadə oluna bilər, lakin əsərin sahibi bu istifadələrin hamısından xəbərdar olmaya bilər.
Peşəkar Publishing idarəçiliyi əsərlərin məlumatlarının təşkilinə, istifadələrin müəyyənləşdirilməsinə, hüquq sahiblərinin paylarının idarə olunmasına və müvafiq gəlirlərin izlənilməsinə kömək edə bilər.
Xüsusilə əsərləri müxtəlif müğənnilər tərəfindən ifa olunan və ya televiziya, film və digər media vasitələrində istifadə edilən söz müəllifləri və bəstəkarlar üçün hüquqların düzgün idarə olunması mühüm əhəmiyyət daşıyır.
---
Rəqəmsal distribyutorun olması Publisher-in olması deməkdirmi?
Xeyr.
Bəzi şirkətlər yalnız rəqəmsal distribusiya xidməti göstərir.
Bəzi şirkətlər Publishing xidmətləri təqdim edir.
Bəzi şirkətlər isə müqavilənin şərtlərindən asılı olaraq hər iki xidməti ayrıca müqavilələrlə və ya bir xidmət paketi daxilində təqdim edə bilər.
Buna görə müqavilə imzalamazdan əvvəl şirkətin konkret olaraq hansı xidmətləri göstərdiyi və hansı hüquq və gəlirləri idarə etdiyi dəqiq şəkildə müəyyən edilməlidir.
“Qlobal yayım”, “beynəlxalq distribusiya” və ya “musiqi idarəçiliyi” kimi ifadələrdən istifadə edilməsi həmin şirkətin avtomatik olaraq Publishing xidməti göstərdiyi anlamına gəlmir.
---
Musiqi şirkəti seçərkən hansı suallar verilməlidir?
Müqavilə imzalamazdan əvvəl sənətçi və ya hüquq sahibi bir neçə əsas məsələni aydınlaşdırmalıdır:
1. Şirkət konkret olaraq nəyi idarə edir?
Master, Composition, yoxsa hər ikisini?
2. Şirkət hansı gəlirləri idarə edir?
Yalnız səs yazısının striminq gəlirlərini toplayır, yoxsa Composition ilə bağlı hüquqlar da müqaviləyə daxildir?
3. Əsərin mülkiyyəti şirkətə keçir, yoxsa yalnız hüquqların idarə edilməsi həyata keçirilir?
Bu iki məsələ bir-birindən tamamilə fərqlidir.
4. Müqavilənin müddəti nə qədərdir?
Əməkdaşlığın müddəti, uzadılması və müqaviləyə xitam şərtləri aydın şəkildə göstərilməlidir.
5. Müqavilənin əhatə etdiyi ərazi hansıdır?
Müqavilə yalnız bir ölkəni əhatə edir, yoxsa beynəlxalq bazarları?
6. Hesabatlandırma necə aparılır?
Hüquq sahibi hansı hesabatı, hansı müddət ərzində və hansı detallarla alacağını bilməlidir.
7. Şirkət gəlirdən hansı faiz və ya komissiyanı alır?
Şirkətin və hüquq sahibinin payı müqavilədə aydın şəkildə göstərilməlidir.
---
Nəticə
Rəqəmsal distribusiya və Publishing musiqi sənayesində bir-biri ilə əlaqəli, lakin fərqli iki sahədir.
Rəqəmsal distribusiya əsasən səs yazısının (Master) Spotify, YouTube Music, Apple Music və digər rəqəmsal platformalarda yayımlanmasına və idarə olunmasına fokuslanır.
Publishing isə əsasən musiqi əsərinin (Composition) hüquqlarının idarə olunması, istifadəsinin izlənilməsi və müqavilə və qanunlara uyğun olaraq həmin hüquqlardan yaranan gəlirlərin idarə edilməsinə aiddir.
Sadə şəkildə desək:
Rəqəmsal distribusiya musiqinizin səs yazısını platformalara və dinləyicilərə çatdırmağa kömək edir.
Publishing isə musiqi əsərinin özünə aid hüquqların, hüquq sahiblərinin və həmin əsərdən yaranan gəlirlərin peşəkar şəkildə idarə edilməsinə və izlənilməsinə kömək edir.
Buna görə də sənətçi, söz müəllifi və ya bəstəkar bir mahnını rəqəmsal platformalarda yayımlamaqla bütün musiqi hüquqlarının avtomatik olaraq idarə edildiyini düşünməməlidir.
Bu iki sahə arasındakı fərqi bilmək musiqi hüquqlarının peşəkar idarə olunması və əsərlərin mümkün gəlirlərinin düzgün izlənilməsi üçün vacib addımdır.